تدریس ریاضی

بخش‌پذیری اعداد چیست؟

بخش‌پذیری یعنی اینکه یک عدد را بتوانیم بدون باقیمانده بر عدد دیگری تقسیم کنیم. مثلاً اگر 12 را بر 4 تقسیم کنیم، خارج قسمت 3 می‌شود و باقیمانده صفر است، پس 12 بر 4 بخش‌پذیر است. اما 13 بر 4 بخش‌پذیر نیست چون باقیمانده 1 دارد.

در ریاضی پایه چهارم، با قوانین ساده‌ای آشنا می‌شویم که بدون انجام تقسیم کامل، بفهمیم یک عدد بر 2، 3، 5 یا 10 بخش‌پذیر است یا نه. این قوانین مثل کلیدهای جادویی هستند!

قوانین ساده بخش‌پذیری:

• بر 2: اگر رقم یکان عدد زوج باشد (0، 2، 4، 6، 8). مثال: 34 (یکان 4 زوج است → بخش‌پذیر).
• بر 5: اگر رقم یکان 0 یا 5 باشد. مثال: 45 (یکان 5 → بخش‌پذیر).
• بر 10: اگر رقم یکان 0 باشد. مثال: 90 (یکان 0 → بخش‌پذیر).
• بر 3: اگر مجموع ارقام عدد بر 3 بخش‌پذیر باشد. مثال: 123 (1+2+3=6، و 6 بر 3 بخش‌پذیر است → کل عدد بخش‌پذیر).

این قوانین کمک می‌کنند سریع چک کنیم، مثل یک بازی ریاضی!

تقسیم چکشی چیست؟

تقسیم چکشی یک روش باحال و سریع برای تقسیم اعداد بزرگ است، مخصوصاً وقتی عدد بزرگ (مثل چهار رقمی) را بر عدد کوچک‌تر (یک یا دو رقمی) تقسیم می‌کنیم. شکل آن شبیه چکش است چون رقم‌ها را یکی یکی "می‌کوبیم" و پایین می‌آوریم!

فرض کنید می‌خواهیم 8544 را بر 23 تقسیم کنیم:

1. اول ببینیم چند بار 23 در رقم‌های چپ (85) جا می‌شود → حدود 3 بار (3×23=69).

2. 69 را کم کنیم، باقی‌مانده 16 می‌شود.

3. رقم بعدی (4) را پایین بیاوریم → 164.

4. حالا چند بار 23 در 164 جا می‌شود → 7 بار (7×23=161).

5. کم کنیم، باقی‌مانده 3، رقم آخر (4) پایین → 34.

6. چند بار 23 در 34 → 1 بار (23)، باقی‌مانده 11.

خارج قسمت: 371 و باقی‌مانده 11.

نکته جادویی: اگر باقیمانده صفر شد، یعنی عدد اول بر عدد دوم بخش‌پذیر است!

با تمرین روی مثال‌های ساده مثل تقسیم سیب‌ها بین دوستان، این روش مثل بازی می‌شود. هر بار که تمرین کنی، سریع‌تر می‌شوی و ریاضی دوست‌داشتنی‌تر!

برای درک بهتر, فیلم آموزشی تدریس بخش‌پذیری و تقسیم چکشی اعداد را با کلیک روی همین نوشته, ببینید.